Inleiding

J. E. M. (Anja) Machielse, Rudy Schreijnders

Research output: Chapter in Book/Report/Conference proceedingChapterPopular

Abstract

We leven in een tijdperk van meningen. Iedereen lijkt overal iets van te vinden, en ook te móeten vinden. Daardoor staan we bloot aan een stortvloed van besmettelijke opinitis, die we overigens ook met ons allen veroorzaken. Veel meningen zijn namelijk aangepraat en beïnvloed door de bubbel waartoe we behoren of door publieke figuren en influencers die hun mening zó overtuigend presenteren dat grote groepen hun mening voor ‘waar’ aannemen.
De opmars van het internet heeft bij het ontstaan van opinitis een belangrijke rol gespeeld. We kunnen in de eenentwintigste eeuw immers communiceren via talloze kanalen, met mensen overal op de wereld, en we hebben toegang tot een ongekende hoeveelheid informatie, overtuigingen en opvattingen. Deze mogelijkheden van informatievoorziening en publieke opinievorming leiden echter ook tot ontsporingen: nepnieuws, ongefundeerde feiten, complotdenken en hoogoplopende emoties zijn aan de orde van de dag en ontregelen het publieke debat. Wie of wat kunnen we nog geloven? Hoe kunnen we in deze situatie nog onderscheid maken tussen meningen en de waarheid?
Op bovenstaande vragen hebben tal van inspirerende, waardevolle en geloofwaardige denkers hun licht laten schijnen. De filosoof Plato maakte in de Griekse oudheid al een onderscheid tussen meningen (doxa) die schijnkennis vertegenwoordigen, en waarheid (episteme) op basis van kennis die voortkomt uit het denken. Zelfstandig oordelen betekent voor hem in de eerste plaats onafhankelijk oordelen; onafhankelijk van meningen, drogbeelden en sentimenten.
In deze bundel gaan we na hoe het onafhankelijk oordelen dat Plato reeds onderscheidde, tot stand komt. Hoe kunnen we zélf oordelen over waarheid en geloofwaardigheid? Op welke manier kunnen we ons onderscheidingsvermogen ontwikkelen en cultiveren? Welke rol spelen anderen daarbij? Nabije anderen, maar ook de digitale bubbels, de media die de publieke opinie domineren, en inspirerende denkers, historische of fictionele figuren. En hoe krijgt een oordeel gezag? Is dat door imiterende herhaling, door het volume van de spreker, door slaafse volgzaamheid? Of door eigen, zelfstandige interpretatie?
In Opinitis verkennen filosofen, theologen, cultuurhistorici en publicisten bovenstaande vragen. Zij onderzoeken vanuit verschillende invalshoeken hoe onze oordelen tot stand komen, hoe we ons verhouden tot de macht van de media en de invloed van de meerderheid, en hoe we aan onze eigen bubbel kunnen ontsnappen.
Original languageEnglish
Title of host publicationOpinitis
Subtitle of host publicationHet (on)vermogen tot zelfstandig oordelen
Place of PublicationAmsterdam
PublisherSWP, Humanistics University Press
Pages7-11
ISBN (Print)9789085601272
Publication statusPublished - 11 Jun 2021

Cite this