Sensibele rationaliteit. De wijsheid van de roman.

M. Schreurs, J. Duyndam (Editor), H. Alma (Editor), I Maso (Editor)

    Research output: Chapter in Book/Report/Conference proceedingChapterAcademic

    Abstract

    Mensen over de hele wereld hebben dezelfde basisemoties, maar de sensibiliteit of de gevoeligheid voor indrukken en sferen is zeer ongelijkmatig over de mensen verdeeld. Zo kan het dat iemand bij voortduring over zijn eigen emoties praat, terwijl hij niet in de gaten heeft dat zijn veronderstelde toehoorder zich stierlijk verveelt en met zijn gedachten al lang ergens anders is. Andere mensen lijken een buitengewoon scherp zintuig te hebben voor de sfeer die iemand bij zich draagt of die in een bepaalde omgeving heerst. Hoewel sensibele mensen meestal erg gewaardeerd worden omdat zij zich goed kunnen afstemmen op de onuitgesproken gevoelens van anderen, heeft een overmatige ontwikkeling van deze deugd wel een keerzijde. Het gevaar dreigt namelijk dat zo iemand overgevoelig wordt voor de invloeden van buitenaf en dat hij of zij als gevolg daarvan met alle winden lijkt mee te waaien. Die instabiliteit komt treffend tot uitdrukking in de metafoor van de windvaan. De vraag of de zo juist geschetste sensibiliteit een eigenschap of een deugd is die in een leerproces ontwikkeld en verfijnd kan worden, confronteert ons met een lastige opgave, want leren appelleert aan ons verstand waarmee wij de wereld proberen te begrijpen en te bevatten, terwijl sensibiliteit nu juist een gevoeligheid betreft voor indrukken en sferen die niet te vatten zijn en die zich als zodanig moeilijk onder woorden laten brengen. Toch kan de humanistiek de vraag hoe wij onze sensibiliteit kunnen ontwikkelen niet uit de weg gaan, want de humanistiek houdt zich bezig met vragen naar zin. Daarom maakt de humanistiek gretig gebruik van relevante inzichten uit de cultuurpsychologie, de filosofie, de sociologie, de geschiedwetenschap en de religiestudies die hierop betrekking hebben. De sensibiliteit moet dus verbonden worden met de rationaliteit die in de wetenschappen tot bloei is gekomen. De vraag waar het in de humanistiek als praktijkgerichte interdiscipline om draait, is hoe die verschillende disciplines elkaar zodanig kunnen aanvullen dat onze voeling met en ons inzicht in de aard, de contexten en de achtergronden van concrete levensvragen verdiept en verrijkt wordt. Is het mogelijk om de rationaliteit te sensibliseren of is het ideaal van een sensibele rationaliteit een onhoudbare contradictio in terminis?
    Original languageAmerican English
    Title of host publicationDeugden van de humanistiek: kwaliteiten en valkuilen van wetenschap met een menselijk gezicht
    PublisherHumanistic University Press, SWP
    Number of pages160
    ISBN (Electronic)978 90 6665 922 3
    ISBN (Print)978 90 6665 922 3
    Publication statusPublished - 1 Jan 2008

    Cite this