Zoek als lokale politicus mensen met een beperking op

Omschrijving

Te veel aandacht voor meedoen zorgt dat we de democratie zelf niet meer zien

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen klinkt veelvuldig de roep om mensen meer te betrekken bij de gemeentepolitiek. Zonder betrokkenheid van burgers bij ‘de politiek’ komt de plaatselijke democratie onder druk te staan. Maar wat als je door een verstandelijke beperking hiertoe niet in staat bent? Doe je dan niet mee in de democratie van je gemeente?

Doen wij niet mee?

Deze vraag stelden Jim Nijstad en Patrick Loonen, namens de bewonersraad van Landpark Assisië in Biezenmortel (Prisma), eind 2024 aan de orde bij de gemeente Tilburg. Op deze bijzondere buitenplaats in het buitengebied van Tilburg wonen en werken zo’n 220 mensen met een beperking. Als reactie op de vraag van Jim en Patrick organiseerde de gemeente in 2025 drie bijeenkomsten waar zij samen met raadsleden, ambtenaren, wethouders, verwanten en zorgprofessionals, bij deze vraag stil stonden. Als geestelijk verzorger van Prisma kreeg ik de kans dit project te onderzoeken, met hulp van de Universiteit voor Humanistiek uit Utrecht.

Zorgvrager versus zorgdrager

Onze conclusie? Mensen met een beperking worden in de democratie vooral gezien als mensen die hulp nodig hebben. Maar we zien dan niet hoe zij ook zorgen voor het dagelijkse leven. Jim, Patrick en ik ontdekten dat politici en ambtenaren dit niet bewust doen. Het komt door hoe de democratie in de gemeente werkt. Drie eenvoudige voorbeelden uit de bijeenkomsten maken dit duidelijk.

1. Zandvormpje

Wij ontdekten dat de manier waarop burgers kunnen meepraten bij de gemeente werkt als een zandvormpje. Als je er niet in past, dan kun je niet meedoen. Ook politici en ambtenaren die iets anders willen, worden automatisch teruggeduwd in de bestaande vorm. Hierdoor zien we niet wat belangrijk is voor mensen met een beperking in de democratie. Hun kennis daarover gaat verloren.

2. Waterzuivering

Daarnaast werkt dit zandvormpje ook als een waterzuiveringsinstallatie. De kwesties die burgers naar voren brengen, blijken vaak net zo lang te worden gefilterd tot problemen die technisch op te lossen zijn. Hierdoor verdwijnen de echte problemen die samenhangen met ongelijkheid en uitsluiting. De politieke vraag naar het omgaan met deze ingewikkelde verschillen raakt daarbij uit het zicht.

3. Tussenruimten

Tegelijkertijd kwam in de bijeenkomsten naar voren dat er tussen raadsleden, ambtenaren en wethouders soms ruimte ontstaat waarin de lokale democratie zichzelf herinnert aan de belofte dat elke stem telt. Dat zijn momenten van interne kritiek waarbinnen met elkaar politieke spanningen worden uitgehouden en verschillende manieren van naar een probleem kijken worden uitgezocht. Ook bedenken ze manieren om rondom politieke kwesties weer even verder te kunnen. Zulke - vaak kleine - momenten tonen hoe een levendige democratie in staat blijkt zichzelf telkens opnieuw uit te vinden. In deze tussenruimten dienen zich mogelijkheden aan om beter te luisteren naar de mensen met een verstandelijke beperking én te beseffen welke spanningen dat met zich meebrengt.

Omgekeerd meedoen

Of we er nu oog voor hebben of niet, mensen met een verstandelijke beperking zijn onderdeel van onze democratische samenleving. Zij doen daarin op eigen manier volop mee, ook al lijkt het vaak anders. De drie voorbeelden uit ons onderzoek laten zien dat als er een noodzaak is om meer mee te doen aan die processen, dat het eerder aan de politiek is om daar iets aan te doen dan aan de burger. Zoek als lokale politici de stemmen van mensen met een beperking op. Niet alleen om ze voor je te winnen, maar ook om je voor hun wereld open te stellen.

Michael Kolen is geestelijk verzorger bij zorgorganisatie Prisma.
Gustaaf Bos werkt als onderzoeker aan de Universiteit voor Humanistiek. Beiden waren betrokken bij het beschreven onderzoek.